Kimi zaman bir topluluk içinde oturur ve kendinizi o ortama ait hissetmezsiniz. Konuşmalar sürer, jestler tanıdıktır, tepkiler neredeyse ezber gibidir. Siz ise sessizce izlersiniz. İnsanların farkında olmadan büründükleri rolleri görürsünüz; bu rollerin ne kadar doğal karşılandığı size tuhaf gelir. Anne olmak, öğretmen olmak, doktor olmak, memur olmak ya da “iyi bir vatandaş” olmak… Toplumun bizden beklediği kimlikler, çoğu zaman sorgulanmadan sahiplenilir ve tekrar edilir.
Bu yabancılaşma hissi bazen daha da sarsıcı bir hâl alır. En
yakınımızdaki insanların bile — birlikte yaşadığımız, sevdiğimiz, güvendiğimiz
kişilerin — düşünce biçimlerinin, tepkilerinin ve değerlerinin ne kadar “herkes
gibi” olduğunu fark ettiğimiz anlar olur. O noktada şaşkınlık kaçınılmazdır:
Bizi onlara yakın hissettiren şey gerçekten kim oldukları mıydı, yoksa
hepimizin uymayı öğrendiği ortak bir rol mü?
Ingmar Bergman’ın Persona filmi tam da bu rahatsız
edici sorunun etrafında şekillenir. Film, kimliğin doğal ve sabit bir öz mü
yoksa toplumsal beklentilerle örülmüş bir maske mi olduğunu sorgularken,
izleyiciyi yalnızca karakterlerle değil, kendi gündelik rollerimizle de
yüzleşmeye zorlar. Persona, başkalarını izlerken duyduğumuz o sessiz
yabancılığı merkeze alır ve şu soruyu fısıldar: Eğer herkes bir rol oynuyorsa,
geriye kalan “ben” tam olarak nerededir?
PERSONA
Yıl : 1966
Yönetmen : Ingmar
Bergman
Yazan : Ingmar Bergman
Oyuncular : Bibi
Andersson, Liv Ullmann, Margaretha Krook
“İnsan gerçekten kimdir, konuştuğu kişi mi yoksa sustuğu?”
Ingmar Bergman’ın Persona’sı, klasik bir hikâye anlatmaktan çok bir zihnin içine girme deneyimi. Film, birbirinden çok farklı iki kadının yollarının kesişmesiyle başlıyor; biri konuşmamayı seçmiş bir sanatçı, diğeri onunla ilgilenmekle görevlendirilmiş genç bir kadın. Mekânlar sade, olaylar minimal — ama gerilim giderek artıyor.
Bu filmde asıl çatışma dış dünyada değil, bakışlarda, sessizliklerde ve söylenmeyenlerde. Konuşmanın mı yoksa susmanın mı daha dürüst olduğu, bir insanın başkasına ne kadar yaklaşabileceği ve bu yakınlığın nerede tehlikeli hâle geldiği soruları yavaş yavaş ortaya çıkıyor.
Psikolojik bir gerilim gibi ilerleyen Persona ama korkutmak yerine rahatsız eder.
Cevaplar vermez, soru bırakır.
************************** FİLM AYRINTILI İÇERİK