Kitap: Yüz Yıl Savaşları

Ne Okudum: Yüz Yıl Savaşları - Fransa ve İngiltere Arasındaki Büyük Taht Mücadelesi, Joachim Ehlers  

Ne Okuyacağım: Yüz Yıl Savaşları, Michael Prestwich.  Kitap kronoloji tablosu, haritalar, zaman çizelgesi içermesi bakımındandaha kapsamlı görülüyor.

Bunun arkasından Jonathan Sumpton'un 5 ciltlik The Hundred Years War adlı serisini okumayı planlıyorum. Her cilt bnlerce sayfadan oluşuyor. İlk ciltte IV. Charles'in ölümüyle cenazesinin gömülmesi için şehirden geçirilişini adım adım izlediğimiz düşünülürse bu kadar çok sayfalı kitap olması normal.

Aşağıda konu ile ilgili bir özet var. Sonunda da konu ile ilgili izlenebilecek film ve dizi önerileri. 

YÜZ YIL SAVAŞLARI

 12. ve 14. yüzyıllar arası, Orta Çağ Avrupası köklü bir dönüşüm içindedir. Bu dönem, feodal parçalanmışlığın yerini yavaş yavaş merkezi krallıklara bıraktığı, Katolik Kilisesi'nin siyasetin merkezinde yer aldığı ve Haçlı Saldırıları ile ticaretin kıtayı hareketlendirdiği bir dönemdir.

İngiltere: 1066 Norman Fethi'nden itibaren ada kimliği ile kıta Avrupası dinamiklerini harmanlamıştır. 1215'te imzalanan Magna Carta ile kralın yetkileri sınırlanarak parlamenter sistemin temelleri atılır. Krallar hem adayı yönetmek hem de Fransa'daki zengin mülklerini muhafaza etmek için sürekli kıtaya dönük bir siyaset izler.

Fransa: Capet ve sonrasında Valois hanedanları döneminde Fransa, derebeylerin (dük ve kontların) elindeki özerk alanları merkeze bağlama mücadelesi vermektedir. Paris etrafındaki küçük bir bölgeden başlayan Fransız kralları, İngiliz zilyetliğindeki toprakları geri alarak ulusal birliğini sağlama hedefindedir.

Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu: Günümüz Almanya, Avusturya, İsviçre ve Kuzey İtalya'sını kapsayan devasa ancak oldukça parçalı bir yapıdır. İmparatorlar yetkilerini tam olarak merkezileştirememiştir; yüzlerce prenslik, düklük ve özerk kent devletinden oluşan karmaşık bir yapı olarak kalır.

Katolik Kilisesi ve Papalık: Avrupa'nın en büyük siyasi ve ruhani gücüdür. Krallara taç giydiren, aforoz tehdidiyle sınırları belirleyen Papalık; Haçlı Saldırılarının da ana orkestratörüdür. Ancak 14. yüzyıla gelindiğinde Fransa Kralı ile yaşanan anlaşmazlıklar sonucu Papalık merkezi bir süreliğine Fransa'ya (Avignon) taşınır ve prestij kaybeder.

İber Yarımadası (İspanya ve Portekiz): Müslümanların elindeki toprakları geri alma mücadelesi olan Reconquista (Yeniden Fetih) dönemi yaşanmaktadır. Kastilya, Aragon ve Portekiz Krallıkları, güneydeki Endülüs Emevi/Müslüman emirliklerini kuzeye doğru sıkıştırmaktadır.

İtalya: Tek bir devlet yoktur. Kuzeyde Venedik, Ceneviz ve Floransa gibi ticaretle zenginleşen özerk kent cumhuriyetleri; merkezde Papa Devleti; güneyde ise Sicilya ve Napoli Krallıkları hüküm sürüyordu.

Doğu Avrupa ve Bizans: Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu, 1204'teki 4. Haçlı Saldırısında Latinler tarafından yağmalandıktan sonra ağır bir darbe almıştır ve eski gücüne kavuşamamıştır. Doğu Avrupa ise Moğol akınlarının (Altın Orda) etkisi altındadır.

 

Dönemin Genel Sosyo-Ekonomik Tablosu

Toplumsal yapıyı katı feodalizm şekillendirmektedir. En üstte Kral ve Ruhban sınıfı, altında Asiller (Şövalyeler), en altta toprağa bağlı Serfler vardır.

Ekonomi & Ticaret

Tarıma dayalı yapı; 12. yüzyıldan itibaren kentleşme, panayırlar ve Venedik/Ceneviz odaklı deniz ticaretiyle canlanır.

Askeri Düzen

Ağır zırhlı feodal şövalyeler ana güçtü. Dönemin sonlarına doğru uzun yaylar (longbow) ve barutlu silahlar şövalyelik düzenini yıkmaya başlamıştır.

Krizler (14. Yüzyıl)

1347-1351 yılları arasında Avrupa nüfusunun yaklaşık üçte birini yok eden Kara Veba (Büyük Veba Salgını) tüm sosyal ve ekonomik dengeleri altüst etmiştir.

 

Savaşın Sınırında

İngiltere kralının Fransa topraklarında Fransız kralından bile daha fazla alana hükmetmesi, tarih literatüründe "Anjou İmparatorluğu" (Angevin Empire) olarak adlandırılan dönemde gerçekleşir. İngiltere'nin Fransa topraklarına büyük ölçekte sahip oluşu 12. yüzyılın ortalarında (1150-1154) tamamlanmıştır. Bu durum tek bir askeri fetihle değil, feodal miraslar, stratejik evlilikler ve taht haklarının birleşmesiyle gerçekleşmiştir:

İngiltere Kralı II. Henry (1154-1189), Avrupa tarihinin en büyük feodal mülk birleşimlerinden birini gerçekleştirir:

 

1. Normandiya Dükalığı (1150): 1066 yılında İngiltere'yi fethedecek olan "Fatih William", zaten Normandiya Düküdür. II. Henry, annesi İmparatoriçe Matilda üzerinden Normandiya dükü unvanını ve topraklarını devralır.

 

2. Anjou, Maine ve Touraine (1151): II. Henry'nin babası Anjou Kontu Geoffrey Plantagenet idi. Babasının ölümüyle Fransa'nın merkezindeki bu zengin kontluklar Henry'ye geçer.

 

3. Aquitaine ve Gazkonya (1152 - Evlilik): Tarihin dönüm noktalarından biridir. Henry, Fransa Kralı VII. Louis'den yeni boşanan Aquitaine'li Eleanor ile evlenir. Eleanor, Güney Fransa'nın neredeyse yarısını kaplayan devasa Aquitaine Dükalığı'nın varisidir. Bu evlilikle Fransa topraklarının en bereketli ve büyük kısmı İngiltere tacının kontrolüne geçer.

 

4. İngiltere Tahtı (1154): Henry, 1154 yılında II. Henry unvanıyla İngiltere Kralı olur. Böylece İskoçya sınırından Pireneler'e kadar uzanan devasa Anjou İmparatorluğu kurulmuştur.

 
İngiltere'nin Elindeki Topraklar

12. yüzyılın ikinci yarısında İngiltere Kralı, Fransa haritasının yarısından fazlasını doğrudan kontrol ediyordu:

 

• Kuzeyde: Normandiya
• Batı ve Merkezde: Anjou, Maine, Touraine, Poitou ve Brittany (Bretonya üzerindeki nüfuz)
• Güneybatıda: Aquitaine ve Gazkonya (Gascony) 

Hukuki Çelişki (Feodal Düğüm): İngiltere Kralı, kendi krallığında bağımsız bir hükümdardır ama Fransa'daki toprakları için Fransa Kralı'nın vasalı (derebeyi) konumundadır. Yani İngiliz kralı, Fransız toprağı işleten bir Dük/Kont sıfatıyla teknik olarak Fransız kralına sadakat yemini etmek zorunda. Fransız krallarının bu durumdan duyduğu rahatsızlık yüzyıllarca sürecek çatışmaları doğurur.

Savaş Öncesinde Fransızların Toprakları Geri Alması

Fransa Krallığı (Capet Hanedanı), kendi ülkesi içinde bir "İngiliz İmparatorluğu" varlığını kabul etmedi. Toprakların geri alınma süreci iki ana aşamada gerçekleşir:

-          II. Philippe (Philippe Auguste) Dönemi (1202-1214): Fransa'nın dahi kralı II. Philippe, İngiltere Kralı Yurtsuz John'un (King John) zayıflıklarını ve siyasi hatalarını fırsat bilerek 1202-1204 yılları arasında Normandiya, Anjou, Maine ve Touraine'i İngilizlerden alır. 1214 Bouvines Savaşı ile Fransız üstünlüğü kesinleşir ve Anjou İmparatorluğu çöker.

 

-          Paris Antlaşması (1259): İngiltere Kralı III. Henry, Fransa'daki haklarının çoğundan vazgeçmek zorunda kalır ve İngilizler yalnızca Fransa'nın güneybatısındaki dar bir sahil şeridi olan Guyenne (Aquitaine/Gazkonya) vardır.

 

 1.        Normandiya Dükalığı (Kuzey Fransa): Haritada Fransa'nın Manş Denizi kıyısındaki koyu kırmızı/kırmızı bölge. Fatih William'dan miras kalan ve II. Henry'nin annesi üzerinden devraldığı stratejik bölge.
2.        Anjou, Maine ve Touraine (Orta Fransa): İngiltere Kralı II. Henry'nin babası Geoffrey Plantagenet'ten miras kalan, Fransa'nın kalbinde yer alan sarı/turuncu ve kırmızı alanlar.
3.        Aquitaine ve Gazkonya (Güneybatı Fransa): Haritanın güneybatısında geniş yer kaplayan alan. II. Henry'nin Aquitaine'li Eleanor ile evlenerek krallık topraklarına kattığı en büyük feodal mülk.
4.        Fransa Kralının Etki Alanı (Mavi/Kuzeymerkez): Paris ve çevresindeki küçük alan (İl-de-France), dönemin Fransa Kralı'nın doğrudan kontrol ettiği alanı gösterir. Harita, İngiltere Kralı'nın Fransa topraklarında Fransız Kralı'ndan nasıl daha fazla toprağa sahip olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.

 

Yüz Yıl Savaşları'na Giden Yol (1337)

Savaş, basit bir taht kavgasının ötesinde mali çıkarlar, siyasi egemenlik ve feodal hukukun tıkanması sonucunda kaçınılmaz hale gelen multidisipliner bir krizdir. Savaş öncesinde tarafları birbirine bağlayan ama aynı zamanda çatışmaya iten iki ana ekonomik damar bulunmaktadır.

 

İngiltere'nin Fransa'nın güneybatısında elinde tuttuğu Guyenne (Gazkonya), Avrupa'nın en büyük şarap üretim merkezidir. İngiltere krallığı, buradan ithal edilen şarap üzerinden devasa gümrük vergileri toplamaktadır. Fransa içinse bu zengin bölge, kendi sınırları içinde İngiliz kontrolünde kaldığı sürece vergi kaybı anlamına gelmektedir.

 

Günümüz Belçika kıyısındaki Flandre, Avrupa'nın tekstil ve dokuma kalbidir. Flandre dokumacıları ham madde olarak tamamen İngiliz yününe bağımlı. Fransa Kralı Flandre'yi siyasi olarak kontrol altına almaya çalıştığında, İngiltere yün ihracatını durdurma tehdidiyle Flandre kentlerini kendi yanına çekerek Fransa ekonomisini felç etmeyi hedefler. Flandre kentleri de İngiliz yünü için İngilitere’nin yanında yer alır.

 

İngiltere Kralı III. Edward, ayrıca İskoçya'yı boyunduruk altına almaya çalışmaktadır. Ancak Fransa, İngiltere'yi arkadan vurmak için İskoçlar ile "Auld Alliance" (Eski İttifak) adında bir savunma paktı kurar. İngiltere’nin İskoç sorununu Fransa'yı aradan çıkarmadan çözemeyeceğini açıktır.

 

İngiltere Krallığı, ada üzerinde tamamen bağımsız bir süper güçtür. Ancak İngiliz kralının Kıta Avrupası'ndaki mülkleri yüzünden bir Fransız kralının önünde diz çöküp "bağlılık yemini" etmek zorunda kalması, İngiliz monarşisi için kabul edilemez bir itibar kaybı.

 

Feodal hukuka göre İngiltere Kralı III. Edward, Fransa topraklarındaki mülkleri (Guyenne) sebebiyle Fransa Kralı VI. Philippe'in vasalı (derebeyi) sayılır. Fransa kralları, merkezi devleti kurabilmek için ülkedeki tüm derebeyleri üzerinde mutlak hakimiyet kurmak isterken, İngiltere kralları kendi mülklerinde tam bağımsızlık talep etmektedir. Fransız mahkemelerinin Guyenne'deki davalara müdahale etmesi iki krallık arasındaki ipleri sürekli germektedir.

 

1328'de Fransa'nın Capet Hanedanı'ndan çıkan son kralı IV. Charles öldüğünde geride erkek varis yoktur (Fransa da kadınlar ise tahta çıkamamaktadır.)  İngiltere Kralı III. Edward, annesi Isabella (Fransa Kralı IV. Philippe'in kızı) üzerinden Fransa tahtının en yakın erkek akrabasıdır. Fransız soyluları ise "Fransa tacı bir kadına veya kadın soyundan gelen birine devredilemez" kuralını (Salic Kanunu) öne sürerek III. Edward'ı reddederler ve tahta Fransız soyundan gelen kuzen VI. Philippe'i (Valois Hanedanı) çıkarırlar.

1337 yılına gelindiğinde Fransa Kralı VI. Philippe, III. Edward'ın kendisine sadakat yemini etmediğini ve sığınmacı Fransız muhalifleri desteklediğini öne sürerek, İngiltere'nin elinde kalan son bölge Gazkonya (Guyenne) Dükalığı'na hukuken el koyduğunu ilan eder. (24 Mayıs 1337)

Buna yanıt olarak III. Edward, diplomatik nezaketi bir kenara bırakıp VI. Philippe'e bir meydan okuma mektubu göndererek kendisini "Fransa ve İngiltere'nin Hakiki Kralı" ilan eder ve Fransız tahtı üzerindeki hakkını ordusuyla alacağını duyurur. (Ekim 1337)

Böylece ekonomik hırslar ve siyasi güç mücadelesi, 116 yıl sürecek kıtasal bir savaşa dönüşür.

1337 Yılında Fransa ve İngiltere Mülk Haritası

 

İNGİLTERE KRALLIĞI   (Kral III. Edward - Londra Merkezli)   Manş Denizi / Kanalı   [ İNGİLİZLERİN ELİNDE KALAN SON FRANSIZ TOPRAĞI ]   * GUYENNE / GAZKONYA (Güneybatı Fransa - Bordo / Bordeaux) (İngiltere Kralı burası için Fransız Kralı'nın vasalı sayılıyor)

FRANSA KRALLIĞI   (Kral VI. Philippe - Valois Hanedanı)   [ FRANSIZ TAHTI DOKTRİNİ / TAHT TOPRAKLARI ]   * Paris, Normandiya, Anjou, Champagne, Champagne-Artois   * Bretonya ve Flandre (Baskı altındaki vasal feodal alanlar)

Ekim 1337’de İngiltere Kralı III. Edward’ın kendisini resmi olarak "Fransa Kralı" ilan etmesiyle başlayan Yüz Yıl Savaşları (1337-1453), kesintisiz bir savaş yerine ateşkesler, veba salgınları ve iç karışıklıklarla bölünen dört ana evrede gerçekleşir.

 

1. Dönem: Edward Dönemi ve İngiliz Üstünlüğü (1337–1360) 

İlk Çarpışmalar ve Deniz Hakimiyeti (1337–1340)

·   1337–1339: İlk yıllar karşılıklı yağma akınları (chevauchée) ve sınır çatışmalarıyla geçer. İngiltere, Manş Denizi’ni aşarak Fransa’da büyük çaplı bir kara harekâtı düzenlemekte zorlanır.

·   1340 Sluys Deniz Muharebesi: Yüz Yıl Savaşları'nın ilk büyük çatışmasıdır. İngiltere Krallığı, Flandre kıyılarında Fransız donanmasını tamamen yok eder. Bu zaferle Manş Denizi’nin kontrolü İngilizlerin eline geçer ve Fransa anakarasına asker çıkarma yolu açılır.

Büyük İngiliz Zaferleri ve Askeri Devrim (1346–1356)

·         1346 Crécy Muharebesi: III. Edward ve oğlu "Kara Prens" Edward komutasındaki İngiliz ordusu, sayıca çok üstün olan Fransız ağır zırhlı şövalye ordusunu bozguna uğratır.

Tarihi Önemi: İngiliz uzun yayları (longbow), feodal şövalyelik taktiğinin sonunu getiren askeri bir devrim yaratır.

·         1347 Calais’nin Düşüşü: Crécy zaferinin ardından İngilizler stratejik öneme sahip Calais limanını kuşatıp ele geçirir. Calais, sonraki 200 yıl boyunca İngiltere’nin Fransa’daki en önemli askeri ve ticari üssü olur.

·         1347–1351 (Kara Veba): Tüm Avrupa'yı kasıp kavuran Kara Veba salgını nüfusun üçte birini yok edince taraflar zorunlu ateşkese gider.

Taht Değişimi ve Poitiers Zaferi

·         1350 (Fransa Taht Değişimi): Fransa Kralı VI. Philippe ölünce yerine oğlu II. Jean (İyi Jean) tahta çıkar.

·         1356 Poitiers Muharebesi: "Kara Prens" Edward, Fransa’nın güneyinde tekrar büyük bir zafer kazanır. Daha da önemlisi, Fransa Kralı II. Jean esir alınarak Londra’ya götürülür. Fransa başsız kalır ve ülkede köylü ayaklanmaları (Jacquerie) ile iç kargaşa patlak verir.

Dönemin İlk Büyük Antlaşması : 1360 Brétigny Antlaşması

İngiltere Kralı III. Edward, Fransa tahtı üzerindeki hak iddiasından geçici olarak vazgeçince Fransa; Aquitaine, Poitou, Calais ve güneybatı topraklarının tam bağımsızlığını (feodal yükümlülük olmadan) İngiltere’ye devreder.

Esir Kral II. Jean için devasa bir kurtarma akçesi (fidyeli anlaşma) kabul edilir.

2. Dönem: Fransız Toparlanması ve Caroline Dönemi (1360–1400)

Fransız Taktiğinin Değişimi ve Toprakların Geri Alınması

·         1364 (Fransa Taht Değişimi): II. Jean’in Londra’da esarette ölmesinin ardından yerine dahi komutanı V. Charles (Bilge Charles) geçer.

·         1369–1380: V. Charles ve efsanevi komutanı Bertrand du Guesclin, İngilizlerle meydan muharebesine girmek yerine yıpratma savaşı (gerilla taktikleri) uygular. İngiliz ordularının erzak yollarını keserler.

·         1377 (İngiltere Taht Değişimi): III. Edward ve efsanevi oğlu Kara Prens ölür. İngiltere tahtına çocuk yaştaki II. Richard çıkar.

·         1380 Sonucu: V. Charles öldüğünde, Brétigny Antlaşması ile İngilizlere verilen toprakların %90'ı Fransızlar tarafından geri alınmıştır. İngilizlerin elinde sadece Calais ve Bordeaux gibi birkaç sahil şeridi kalır.

3. Dönem: İç Karışıklıklar ve Agincourt Zaferi (1400–1422)

Her İki Ülkede İç Krizler

·         İngiltere’de Darbe (1399): IV. Henry, zayıf kral II. Richard’ı devirerek Lancaster Hanedanlığını kurar.

·         Fransa’da Delilik ve İç Savaş (1392–1415): Fransa Kralı VI. Charles akıl hastalığına yakalanır ("Deli Charles"). Fransız sarayı iki düşman gruba bölünür ve Fransa iç savaşa sürüklenir.

-          Armagnaclar (Kraliyet yanlıları)
-          Burgundiyalılar (Burgonya Dükü yanlıları)

V. Henry’nin İstilası ve Şah Eseri

·         1413 (İngiltere Taht Değişimi): Hırslı ve askeri deha V. Henry İngiltere tahtına çıkar ve Yüz Yıl Savaşları'nı yeniden başlatır.

·         1415 Agincourt Muharebesi: V. Henry, sayıca 4 kat üstün olan Fransız ordusunu çamurlu Agincourt tarlasında uzun yaycılarıyla tam anlamıyla imha eder. Fransız soylularının büyük kısmı bu savaşta ölür.

·         1415–1419: Burgundiyalılar ile ittifak yapan V. Henry, Normandiya ve Paris dahil Kuzey Fransa’yı tamamen fetheder.

Fransa’nın Teslimiyeti: Troyes Antlaşması (1420)

Yüz Yıl Savaşları’nın dönüm noktasıdır. Deli Kral VI. Charles, İngiltere Kralı V. Henry’yi Fransa tahtının veliahtı ve naibi ilan eder. Kendi oğlu Veliaht Prens Charles (Dauphin) gayrimeşru ilan edilerek taht hakkından mahrum bırakılır. V. Henry, Fransa Kralı’nın kızı Catherine ile evlenir. İki krallığın İngiltere tacı altında birleşmesi kararlaştırılır.

Çifte Krallık Şoku (1422)

Aynı yıl içinde (1422) hem V. Henry hem de Deli VI. Charles ölür. Henüz 9 aylık olan VI. Henry, hem İngiltere hem de Fransa Kralı ilan edilir. Fransızların gerçek veliahtı Dauphin Charles ise güneyde Bourges’a sığınarak direnişi sürdürmeye çalışır.

4. Dönem: Jeanne d'Arc ve Fransız Zaferi (1429–1453)

Kaderi Değiştiren Kız: Jeanne d'Arc (1429)

·   1428–1429 Orléans Kuşatması: İngilizler, Fransız direnişinin son kalesi sayılan Orléans’ı kuşatır. Kent düşmek üzeredir.

·    1429: Tanrı’dan vizyonlar aldığını söyleyen 17 yaşındaki köylü kızı Jeanne d'Arc, Veliaht Prens Charles’ı ikna ederek ordunun başına geçer. Jeanne d'Arc, Fransız askerlerine muazzam bir dini ve milli ruh aşılayarak Orléans Kuşatması'nı kaldırır.

·   1429 Reims Taç Giyme Töreni: Fransız ordusu Reims kentini geri alır ve Veliaht Prens resmen VII. Charles unvanıyla Fransa Kralı olarak taç giyer. Fransız meşruiyeti sağlanır.

·   1431: Jeanne d'Arc, Burgundiyalılar tarafından yakalanıp İngilizlere satılır ve engizisyon mahkemesinde "cadılık" suçlamasıyla diri diri yakılır. Ancak ateşlediği Fransız milliyetçiliği artık durdurulamaz.

Fransız Karşı Saldırısı ve Savaşın Sonu (1435–1453)

·    1435 Arras Antlaşması: Fransa Kralı VII. Charles, Burgonya Dükü ile barışarak İngiltere-Burgonya ittifakını parçaladı. Paris geri alır.

·     1450 Formigny Muharebesi: Fransızlar, barutlu topçuları etkin bir şekilde kullanarak Normandiya’yı İngilizlerden tamamen temizler.

·  ·    1453 Castillon Muharebesi: Yüz Yıl Savaşları'nın son muharebesidir. Fransız topçu birlikleri İngiliz ordusunu imha eder. İngiliz komutan John Talbot ölür.

   ·    1453 (Sonuç): İngiltere, Fransa’nın güneyindeki son kalesi Bordeaux’yu (Guyenne/Gazkonya) kaybeder. İngilizlerin elinde Kıta Avrupası'nda sadece Calais limanı kalır.

 

Yıl	Olay / Savaş / Antlaşma	Dönüm Noktası & Sonucu
1340	Sluys Deniz Savaşı	Manş Denizi kontrolü İngiltere'ye geçti.
1346	Crécy Muharebesi	İngiliz uzun yayları feodal şövalyeleri yok etti.
1356	Poitiers Muharebesi	Fransa Kralı II. Jean esir düştü.
1360	Brétigny Antlaşması	İngiltere devasa Fransız toprağı kazandı, taht iddiasını dondurdu.
1415	Agincourt Muharebesi	V. Henry Fransız ordusunu imha etti, Kuzey Fransa'yı fethetti.
1420	Troyes Antlaşması	İngiliz Kralı V. Henry Fransa tahtının veliahtı oldu.
1429	Orléans Kuşatması	Jeanne d'Arc savaşı Fransızlar lehine çevirdi.
1453	Castillon Muharebesi	Topçu birlikleri savaşı bitirdi. İngilizler Calais hariç tüm Fransa'dan atıldı.

 

İngiltere 1453’ten sonra da Fransa tahtı üzerindeki resmi iddiasından vazgeçmemiştir. İngiliz (ve ardından Büyük Britanya) hükümdarları tam 1801 yılına kadar kendilerini unvanlarında ve resmi belgelerde "Fransa Kralı/Kraliçesi" olarak anmaya devam ederler. Ancak 1453 sonrasında bu iddiayı fiilen veya askeri olarak zorlayamadıkları gibi Fransa tahtını ele geçirmekten vazgeçmek zorunda kalırlar.

 

1453 Castillon yenilgisinden hemen iki yıl sonra (1455), İngiltere kendi içinde kanlı bir taht krizine (Güller Savaşı) sürüklenir. 30 yıl süren bu iç savaşta İngiliz aristokrasisi birbirini kırar ve monarşi tüm enerjisini, kaynağını ve ordusunu kendi tahtını korumaya harcar. Dışarıya sefer düzenleyecek ne askeri güç ne de mali kaynak kalmamıştır.

 

Yüz Yıl Savaşları öncesinde Fransa, derebeylerinin özerk olduğu zayıf bir krallıktı. Savaşın ardından Fransa Krallığı; profesyonel ve daimi bir krallık ordusu kurmuş, etkili bir vergilendirme sistemi geliştirmiş, Burgonya ve Bretonya gibi devasa dükalıkları merkeze bağlayarak dev bir "ulusal güç" haline gelmiştir. İngiltere’nin karşısında zayıf bir feodal yapı değil, Avrupa'nın en güçlü karasal askeri makinesini vardır.

 

15. yüzyılın ortalarından itibaren Fransızların topçulukta sağladığı ezici üstünlük, İngilizlerin klasik kale kuşatmaları ve meydan muharebeleriyle Fransa'da tutunmasını imkansız kılar.

 

Yüz Yıl Savaşları sonrası İngilizlerin elinde kalan tek Fransız toprağı Calais limanıdır. 1558'de I. Mary döneminde Calais de Fransızlarca geri alınınca, İngiltere'nin Fransa anakarasında asker çıkarıp ikmal yapabileceği hiçbir askeri köprübaşı kalmaz.

 

İngiltere’nin tahtta hak iddiaları 1801 yılında, Fransa'da Krallığın yıkılıp Fransız Devrimi (cumhuriyet) ve ardından Napolyon döneminin başlamasıyla sona erer. Büyük Britanya ile İrlanda'nın birleştiği 1800 Birleşme Yasası (Act of Union) ve ardından Napolyon Fransa'sı ile imzalanan 1802 Amiens Antlaşması sürecinde Kral III. George, bu gerçek dışı unvanı ve Fransa üzerindeki hak iddiasını resmi olarak bıraktığını duyurdu.

 

Fransa'yı fethetme çabası İngiltere ekonomisini yüzyıllarca tüketmiştir. İngilizler, Kıta Avrupası'nda toprak kazanmanın imkansızlığını anlayınca stratejilerini değiştirir. Avrupa karasındaki savaşlara doğrudan girmek yerine; deniz hakimiyetini ele geçirmeye, küresel ticareti kontrol etmeye ve Yeni Dünya'da (Amerika ve Asya) koloniler kurmaya odaklanır. İngiltere'nin Avrupa politikası "Fransa'yı fethetmek"ten "Avrupa'da tek bir gücün baskın hale gelmesini engellemek (güç dengesi politikası)" haline dönüşür.

 

 

Güller Savaşı (Wars of the Roses, 1455–1487)

 

Yüz Yıl Savaşlarının 1453'te İngiltere'nin yenilgisiyle sonuçlanmasının hemen ardından İngiltere iç savaşa sürüklenir. Bu çatışma ortamı, VI. Henry döneminde patlak veren ve tarih literatürüne Güller Savaşı (Wars of the Roses, 1455–1487) olarak geçen iç savaşı doğurur.

 

Savaş, İngiliz kraliyet hanedanı Plantagenet'in iki farklı kolu olan Lancaster (Kırmızı Gül) ile York (Beyaz Gül) aileleri arasındaki taht mücadelesidir.

 

Savaşın patlak vermesinde VI. Henry'nin şahsi yetersizlikleri ve Yüz Yıl Savaşları'nın acı sonuçları belirleyici olmuştur. VI. Henry, askeri liderlikten yoksun, dindar ama otoritesiz bir hükümdardı. 1453 yılında (Castillon yenilgisi haberini alınca) ilk ağır akıl sağlığı krizini geçirir ve geçici olarak felç olur. Kimseyi tanıyamaz ve ülkeyi yönetemez hale gelir.

 

Fransa'daki tüm toprakların (Calais hariç) kaybedilmesi, İngiliz aristokrasisi arasında büyük bir öfke ve ekonomik kriz yaratır. Fransa'dan dönen tecrübeli ama işsiz askerler derebeylerinin özel ordularına katılır.

 

Kral iş göremez haldeyken yönetimi hırslı eşi Anjou'lu Margaret ve onun favorisi Somerset Dükü üstlenir. Ancak yönetimin kötüleşmesi üzerine saray aristokrasisi bölünür. Kralın akıl hastalığı sırasında ülkeyi yönetmek için York Dükü Richard "Protektör" (Taht Naibi) tayin edilir. Ancak kral iyileşince Kraliçe Margaret, York Dükü'nü yönetimden uzaklaştırır. III. Edward'ın soyundan gelen York Dükü Richard, hem kendi taht hakkını savunmak hem de yönetimi ele geçirmek için silaha sarılır.

 

Güller Savaşı, kesintisiz bir savaş yerine 30 yıla yayılan kısa çarpışmalar, suikastlar ve taht değişimleriyle sürmüştür.

 

·         1455 (Savaşın Başlangıcı - I. St. Albans Muharebesi): York Dükü Richard, Kral'ın birlikleriyle karşı karşıya gelir. Somerset Dükü öldürülür ve Kral VI. Henry Yorkluların eline esir düşer.

 

·         1460 (York Dükü'nün Ölümü): Wakefield Muharebesi'nde Kraliçe Margaret'in ordusu York Dükü Richard'ı öldürür ve başını kesip surlara asar.

 

·         1461 (Yorklu IV. Edward'ın Tahta Çıkışı): Müttefiki "Kralyapan" (Kingmaker) Warwick Kontu ile birleşen York Dükü'nin oğlu, IV. Edward unvanıyla kendisini kral ilan eder. İngiltere tarihinin en kanlı çarpışması olan Towton Muharebesi'nde Lancaster ordusu imha edilir. VI. Henry ve Kraliçe Margaret İskoçya'ya kaçar.

 

·         1470–1471 (Geri Dönüş ve VI. Henry'nin Sonu): Warwick Kontu, IV. Edward ile anlaşmazlığa düşüp taraf değiştirir ve Kraliçe Margaret ile birleşerek zihinsel olarak çökmüş haldeki VI. Henry'yi kısa süreliğine tekrar tahta çıkarır (1470). Ancak IV. Edward hızlıca toparlanarak dönüp Tewkesbury Muharebesi'ni kazanır. VI. Henry'nin tek oğlu öldürülür; kendisi ise Londra Kulesi'nde hapsedilir ve kısa süre sonra suikastla öldürülür (1471). Böylece Lancasterların ana erkek soyu tükenmiş olur.

 

 Savaşın Sonu: Tudor Hanedanı'nın Doğuşu (1485)

 

·         III. Richard Krizı: IV. Edward öldükten sonra kardeşi III. Richard, yeğenlerini (Londra Kulesi'ndeki Prensler) tahttan uzaklaştırıp/öldürtüp tahta geçer. Bu durum York yanlıları arasında bile büyük tepki yaratır.

 

·         1485 Bosworth Field Muharebesi: Anne tarafından Lancaster soyundan gelen Henry Tudor, Fransa'nın desteğiyle İngiltere'ye çıkar. Bosworth Muharebesi'nde Krallık ordusunu yener; Kral III. Richard savaş meydanında ölür.

 

·         Kırmızı ve Beyaz Gülün Birleşmesi: Henry Tudor, VII. Henry unvanıyla tahta çıkar. York hanedanından IV. Edward'ın kızı Yorklu Elizabeth ile evlenerek iki düşman aileyi birleştirir. Lancaster (kırmızı) ve York (beyaz) güllerini birleştiren Tudor Gülü sembolüyle Tudor Hanedanı dönemi başlar.

 

Güller Savaşı'nın Tarihi Sonuçları

 

30 yıl süren iç savaş boyunca İngiliz soylu ailelerinin büyük kısmı savaş meydanlarında ve infazlarla yok olmuştur. Feodal Aristokrasi çöker.

 

Mutlak Monarşi güçlenmiştir. Derebeylerin gücünün kırılması, Tudor Hanedanı'nın (VII. Henry ve VIII. Henry dönemi) İngiltere'de merkezi ve güçlü bir mutlak monarşi kurmasını sağlar.

 

İngiltere açısından feodal Orta Çağ düzeni sona erer ve Erken Yeni Çağ başlar.

 

FİLM VE DİZİ ÖNERİLERİ:

Belgeseller:

 

* 116 Yıllık Savaş Yüz Yıl Savaşları 1337 1453 Belgeseli 

* Savaşın Efsaneleri - Agincourt Savaşı (TRT Belgesel)

 

Filmler:

 

1. The King (2019) - Shakespeare'in oyunlarından uyarlanan film, genç Prens Hal'in (V. Henry) tahta geçişini ve Yüz Yıl Savaşları'nın kaderini belirleyen ünlü Agincourt Muharebesi'ni konu alır. 

2. The Last Duel (2021) - Ridley Scott'ın yönettiği film, Yüz Yıl Savaşları devam ederken 14. yüzyıl Fransa'sında gerçekleşen, adalet için izin verilen son resmi "ölümüne düello"yu anlatır. Savaşın arka planında feodal toplum yapısını, kadınların konumunu ve adalet kavramını üç farklı karakterin gözünden (Rashomon tarzı) işler. Matt Damon, Adam Driver ve Jodie Comer başroldedir.

3. The Messenger: The Story of Joan of Arc (1999) - Yüz Yıl Savaşları'nın seyrini değiştiren ve Fransız ordularına liderlik eden Jeanne d'Arc'ın (Joan of Arc) yükselişini ve trajik sonunu anlatır. Dönemin dini fanatizmini ve Jeanne d'Arc'ın vizyonlarını etkileyici savaş sahneleriyle sunar.

4. Henry V (1989) - Kenneth Branagh'ın yönettiği ve başrolünde oynadığı, Yüz Yıl Savaşları'nın dönüm noktasına odaklanan klasik bir Shakespeare uyarlamasıdır.

5. A Knight's Tale (2001) Konu: Yüz Yıl Savaşları döneminde geçen ama dönemi eğlenceli ve modern müziklerle harmanlayan bir aksiyon-komedi filmidir.

Diziler ve Mini Diziler

1. The Hollow Crown (2012–2016)

Tür: Mini Dizi (BBC)
Konu: Shakespeare'in tarihi oyunlarından uyarlanan dizi, İngiltere'deki Plantagenet Hanedanı'nı, II. Richard, IV. Henry ve V. Henry dönemlerindeki Fransız işgallerini ve ardından gelen Çifte Gül Savaşları'nı işler.

2. World Without End (2012)

Tür: Mini Dizi (8 Bölüm)
Konu: Ken Follett'ın aynı adlı romanından uyarlanan dizi, Yüz Yıl Savaşları'nın patlak verdiği ve Kara Veba'nın Avrupa'yı kasıp kavurduğu 14. yüzyıl İngiltere'sinde küçük bir kasabadaki güç mücadelelerini anlatır.  Savaşın sadece krallar seviyesindeki değil, halk ve tüccarlar üzerindeki yıkıcı ekonomik/sosyal etkilerini görmek için birebirdir.